 Hans Knot neemt ons in de serie Muziek en Mediaherinneringen dit keer weer mee terug naar 1964. In deze aflevering uitgebreid aandacht voor The Beatles, Cliff Richard en de invloed van de televisie op de maatschappij.
In de zomer van 2004 brachten we ook al een aflevering over het jaar 1964 maar er zijn dermate veel herinneringen aan dit jaar dat we nu toe zijn aan aflevering drie. Andermaal muziek, vergane nieuwsmomenten, de radio in die tijd en enkele andere zaken. We komen ook terug op de door mij eerder gememoreerde Tomado fabriek, die ons ondermeer verraste met prachtige gekleurde boekenplanken die vele kamers in de jaren zestig sierden.
 Het jaar 1964 had vele geschiedkundige hoogtepunten waarbij mij als eerste te binnenschiet dat Martin Luther King een rijzende ster in de Verenigde Staten van Amerika was. Een absolute strijder voor de gelijkheid van de mensenrechten. Geboren op 15 januari 1929 in de plaats Atlanta in de staat Georgia als zoon van een baptistendominee. Hij studeerde aan het Moorehouse College in zijn geboorteplaats, waarna een vervolgstudie werd gedaan aan het Crozer Theological Seminary in Chester (Pennsylvania). Hier onderscheidde hij zich al door te worden verkozen tot de beste student en dit leverde hem een studiebeurs op die hem in staat stelde door te gaan en wel aan het Boston College in Boston. Hij promoveerde daar in 1955. Een jaar eerder volgde hij het spoor van zijn vader door ook baptistendominee te worden in Montgomery in de staat Alabama. Hij stond aan de wieg van de NAACP, the National Association for the Advancement of Colored People, een vereniging die inderdaad voor grotere gelijkheid onder de bevolking van de VS. streed. Het had in 1964 al liefst 1500 onderafdelingen en hoe moeilijk het de ‘negers’ ook werd gemaakt, telde men in dat jaar liefst 400.000 leden, voornamelijk van het donkere ras. In 1956 had Martin Luther King zijn eerste succes al binnengehaald toen, door zijn inzet, in Montgomery het openbaar vervoer even toegankelijk werd voor zijn kleurgenoten dan voor de blanke inwoners van de stad. Maar er ging wel een jaar van protesten en stakingen vooraf alvorens de afschaffing van de rassenscheiding in het openbaar vervoer een feit werd. Het eerste in een rij van vele en grote successen van Martin Luther King. Door vele blanken in het land werd hij door de jaren heen verguisd en vervloekt, maar hij bleef zijn stem laten horen op weg naar vrijheid en gelijkheid voor het gehele volk. onder herhaaldelijke aandringen tot wetswijzigingen bij de toenmalige presidenten Eisenhower, Kennedy en Johnson werd uiteindelijk bereikt waar Martin Luther King voor stond: de wet op de burgerrechten werd in 1964 onder Johnson aanvaard. Op 10 december 1964 werd terecht aan hem de Nobelprijs van de Vrede in Oslo uitgereikt.
 Zoals gezegd komen we terug op een tijdsbeeld naam Tomado. Ik kreeg een brief als reactie op de vorige aflevering over het jaar 1964 van Rob Bosman Jansen uit Dordrecht. Hij schreef: ‘Altijd vind ik het weer leuk om weer wat vergeten herinneringen door te lezen. Ik was in 1964 acht jaar oud. Heel leuk vond ik het stukje waar je schreef over Tomado. Mijn vader heeft 25 jaar bij deze fabriek gewerkt als vertegenwoordiger en zich later opgewerkt tot verkoopsleider. Ik ben dikwijls mee geweest in de vakanties als hij reisde met de auto dan wel hij naar Jaarbeurzen ging. Later had men een fabriek in Zwijndrecht. Naast de huishoudelijke artikelen had je ook een afdeling voor rolcontainers, draadrekken, draadprullenbakken, die je veelal in parken zag. De fabriek was opgericht door de drie broers Van der Togt. De naam Tomado is samengesteld uit ‘Van der Togt massa-artikelen Dordrecht’. Ik heb nog altijd enkele van deze boekenrekken en nog altijd vele leuke herinneringen aan die tijd. Het product is nog steeds te koop alleen onder een andere naam. De fabriek in Zwijndrecht is er al lang niet meer en ook de familie van der Togt is uitgekocht.De oprichters leven niet meer en de laatste Van der Togt overleed enkele jaren geleden. In 1972 werd alles overgedaan aan de Belgische onderneming Bekart. Mijn vader heeft daar toen nog twee jaar gewerkt maar is er vertrokken daar de Belgen een totaal ander beleid voerden dan hij bij Tomado gewend was.Later hoorde hij van voormalige collega’s dat de sfeer steeds slechter werd en bovendien het bedrijf grote verliezen leed’, aldus Rob Bosman Jansen.
 Op de Canarische eilanden werd in de lente van 1964  keihard gewerkt aan de opnamen van een film waarin Cliff Richard andermaal een hoofdrol zou moeten gaan spelen en zingen. Zoeter dan zoet zou je het niet kunnen voorstellen als je de titel al hoort: ‘Wonderful life’. Een klein rubriekje in één van de muziekbladen maakte de lezeressen in de tijd helemaal jaloers: ‘Dat de film een kolfje naar Cliff’s hand en hart is, bewijst hij door in zijn vrije tijd zich – net als in de film – bezig te houden met dansen, zingen, spelevaren, kameelrijden en keetmaken.’ In de film speelde naast Cliff Susan Hampshire de vrouwelijke hoofdrol, waarvan Cliff de pers liet weten dat ze beslist wel was te accepteren als gezelschap.
Maar niet alleen met het filmen bracht Cliff zijn tijd door want er werd ook volop getoerd door West Europa waarbij Nederland ook werd aangedaan voor een drietal optredens op 6 en 7 mei in respectievelijk Scheveningen en Leeuwarden.
 In Frankrijk was er een andere ‘sensatie’ die binnen een jaar een grandioos succes was geworden. Afkomstig van het eiland Mozambique, waren ze door een impresario gevraagd naar Parijs te komen om platen op te nemen en op te treden: Monique, Nicole en vier broers, tezamen ‘Les Surfs’ vormend. Ze mochten hun successen ook buiten Frankrijk laten horen en zo traden ze in mei op in het VARA televisieprogramma ‘Uit’. Ze namen vooral in het Frans covers op zoals ‘A présent tu peux t'en aller’ dat ons beter in de oren lag dan Dusty Springfield haar succes ‘I only want to be with you’. Tijdens een repetitie zocht Joost de Draaier ze op.
Gesproken over het land Mozambique, dat verkeerde in 1964 nog in grote problemen en was nog steeds koloniaal gebied. Evenals in Angola probeerden de Portugezen met krachtige hand de macht te behouden en bracht een vrij grote troepenmacht van 250.000 man op de been om hierbij te helpen. Er waren namelijk volop guerrilla activiteiten van nationalistische opstandelingen. Dezen werden gesteund middels strijders uit nabij liggende landen als Tanzania en Malawi. In oktober was de strijd zo hoog dat duizenden het land ontvluchtten. Malawi had na ontbinding van de Centraal Afrikaanse Federatie gevormd met Rhodesië en Nyassaland, op 6 mei 1964 haar onafhankelijkheid gekregen met Hastings Banda als eerste premier voor het land.
Op de middelbare school, in mijn geval de Cort van der Lindenschool aan de Violenstraat te Groningen, waar Eef van der Zee met strakke hand de macht in de hand had, werd er door meneer Meijer Handelsrekenen, Maatschappijleer en Bedrijfskunde gegeven. Hij kon prachtige verhalen vertellen hoe het er in het bedrijfsleven aan toe ging. Ook het bankwezen had zijn grote interesse en hij kon een lesuur, die 50 minuten duurde, de totale aandacht zonder problemen vasthouden. In 1964 verhaalde hij over de toekomst en zijn vrees dat vele kleine, particuliere bankondernemingen in de toekomst zouden worden opgeslurpt door banken die steviger in het kapitaal zaten en zelfs buiten ons land al kantoren hadden geopend.
De kleine Meyer, die trouwens af en toe heel driftig kon worden als iemand zijn aandacht verslapte en vervolgens helemaal rood werd, kreeg gelijk. In hetzelfde jaar werden er twee grote bankfusies bewaarheid. Eén van de fusies vond plaats tussen de Amsterdamse Bank NV, dat in 1971 was ontstaan uit een aantal kleine Duitse en Nederlandse bankondernemingen en aan de andere kant de Rotterdamse Bank NV, die in 1863 haar eerste schreden op het financiële pad had gezet. Het boekjaar 1964 werd door de nieuwe onderneming, AMRO Bank, afgesloten met een totale omzet van 5,4 miljard gulden.
 The Beatles waren natuurlijk erg populair. Niet alleen in Europa scoorden ze de ene hit na de andere maar in Amerika hadden ze ook miljoenen fans aan hun voeten liggen. Iedereen probeerde een beetje mee te rijden op de rage van de vier uit Liverpool. Een veel geziene televisieserie in die tijd was ‘Dr. Kildare’ waarin een hoofdrol was weggelegd voor Richard Chamberlain. Ook hij, en zijn medespelers, sprongen in op de Beatlemania door tijdens een nieuwe sessie opnamen plotseling voor de cameramannen van MGM, de productiemaatschappij, te verschijnen als namaak Beatles. In de maand mei was de top tien in Amerika trouwens gevuld met liefst vijf singels van de groep, waarbij de eerste vier plaatsen werden ingenomen door ‘Can’t buy me love’, ‘Twist and shout’, ‘She loves you’ en ‘I want to hold your hand’.
 Ze zouden enige tijd later hun optreden in Blokker doen en daarmee een gigantisch succes behalen. Het werd op de televisie deels uitgezonden en een rondvaart door de Amsterdamse grachten bracht de politie in de meest vreemde situaties, vooral toen fans in grootte getale de grachten insprongen om hun idolen van zo dichtbij mogelijk te benaderen. Maar er was meer op muziekgebied. Vele jaren later kwam er op beperkte schaal een LP uit ‘Bietles tussen de bollen’ waarbij verslaggeving van de reis naar Nederland uit allerlei bronnen was samen geveegd. Op internet kom je slechts één verwijzing tegen van deze unieke LP en wel op een Japanse site. Hij heeft gelukkig een plekje in mijn collectie en werd in 1984 uitgegeven door ‘Beatles Unlimited’. Achtereenvolgens komen voorbij: een AVRO verslag over de aankomst op Schiphol (weet je nog dat Ringo Starr er niet bij was en Jimmy Nichols was gevraagd mee te komen?) gevolgd door de persconferentie op de nationale luchthaven, een verslag eveneens afkomstig uit het AVRO-archief. Daarna is track 3 op kant A het verslag in het Polygoon Journaal, gevolgd door het televisieoptreden in Hillegom, dat destijds eruit ging op de VARA en als laatste op kant A een interview via de VARA. Kant B is allereerst het tweede deel van het voornoemde interview. Dan uitgebreid ruimte voor het verslag van het concert in Blokker in de middag en tenslotte een impressie van het avondoptreden in Blokker. De LP sloot aan bij een speciale uitgave die in 1984 door Muziek Parade werd uitgegeven ter gelegenheid van het feit dat het twintig jaar was geleden dat The Beatles hun eenmalig bezoek aan ons land brachten. De LP werd me, nadat ik bij de AVRO in die tijd had meegewerkt aan een serie over The Fab Four, als dank overhandigd door Evert Vermeer. Het heeft een mooie plek gekregen en is slechts één keer op de draaitafel geweest.
 Af en toe kom ik de hoes, met inhoud, van de Italiaanse hit van het jaar 1964 nog wel eens tegen op ruilbeurzen of tweedehands winkels. Ik heb het over de winnares van het Europese Songfestival van dat jaar, Gigliola Cinquetti met het nummer ‘Non ho l’étà’. Liefst acht keer eerder hadden de Italianen afvaardigingen gestuurd naar het voor hun als tweede belangrijkste festival bekend staande strijdpodium. Immers het jaarlijkse festival van San Remo was voor de doorsnee Italiaan net belangrijker als het Eurovisie Songfestival. Mede door een zeer natuurlijke presentatie bracht de toen 16-jarige het tot het grote succes en kreeg de meeste punten, die toen gelukkig nog werden toegewezen door een zeer deskundige internationale jury, waardoor eerlijkheid boven landsbelang werd gesteld. Het festival, dat in 1964 in Kopenhagen werd gehouden, zette in heel Europa de liefhebbers op scherp om maar niets te missen. Gigliola werd op 20 december 1947 geboren in Verona en studeerde ten tijde van haar succes al aan de universiteit, alwaar zij door maestro Ravazinni tijdens een concert werd ontdekt.
Nederland had inmiddels meer dan tien jaar televisiegeschiedenis achter de rug en dat betekende natuurlijk dat ook over die tien jaren wetenschappelijk onderzoek gedaan diende te worden. Uit allerlei invalshoeken kun je dat doen en de toen 39-jarige B.P.Hofstede promoveerde op 4 juni 1964 op een proefschrift getiteld ‘Thwarted Exodus’, vrij vertaald ‘gefrustreerde, gedwarsboomde of geblokkeerde uittocht’. Hij had onderzocht of de teruggang in emigratie door de Nederlanders een gevolg was van de invoering van de televisie in ons land. Even een paar stellingen uit zijn proefschrift:
· Op het teruglopen van de Nederlandse emigratie heeft de opkomst van de televisie sedert 1953 wezenlijk invloed gehad.
· Het welslagen van Nederlands aandeel in de Europese integratie wordt mede geconditioneerd door een verdere emancipatie niet alleen van de Nederlandse vrouw, maar ook van de Nederlandse man.
· Voor de recreatie van haar bevolking heeft Amsterdam dringend behoefte aan een goede wegverbinding met Zandvoort.
· Het verschijnsel van de zogenaamde ‘hersenemigratie’ wordt pas verontrustend, zodra de betrokken personen zelve hier ten lande vertoeven.
In het proefschrift, dat Hofstede verdedigde aan de universiteit van Utrecht en daarmee doctor in de Sociale Wetenschappen werd, behandelde hij de Nederlandse emigratie sinds de bevrijding in 1945. Barend Peter Hofstede was destijds hoofd van de Sociologische afdeling van de Nederlandse Televisie Stichting, die ondermeer tot doel had de leiding van de NTS, de voorganger van de NOS, gegevens te verstrekken, nodig voor het vaststellen van haar beleid.
Na het gymnasium hebben te doorlopen had Peter Hofstede literaire en theologische ambities, die hij later aan de Universiteit van Groningen verder zou uitwerken. Hij deed trouwens eindexamen op het gymnasium in het oorlogsjaar 1943 en na de bevrijding bracht dezelfde dadendrang, die een groot deel van de toenmalige jeugd bezielde, hem er toe zelf de kost te gaan verdienen. Hij deed dit door zich op het journalistieke pad te begeven.
Maar er was meer naast het geld verdienen want Peter besloot zich ook studerende wijzer te maken. Op 22-jarige leeftijd ging hij studeren aan de Juridische Faculteit met Rechten als afstudeerrichting en wel aan de Universiteit te Leiden. Er kan gesteld worden dat hij intensief deelnam aan het corpsleven aldaar en verzocht, aldus zijn eigen woorden, te vergeefs de rol van ‘Klikspaan’. Hij werd vervolgens aangesteld als juridisch kandidaat bij de public relation afdeling van de Gemeente Den Haag, wat vooral contacten met culturele en artistieke milieus voor hem zou opleveren.
Terugkomend op emigratie kan ik melden dat hij in 1952 perschef werd bij de Regeringscommissaris voor Emigratievraagstukken en bij dat werk begon hij zich steeds meer te interesseren voor de sociologie. Hij ging dus, zoals al gesteld, Sociologie studeren in Leiden en zette aldaar een aantal sociologische onderzoekingen op met als thema de emigratie problematiek. Eén van de publicaties was het rapport ‘De gaande man’, waarin hij dieper inging op de motieven die de mensen tot emigratie in de tijd leiden.
In 1959 deed hij, hoofd van de afdeling Voorlichting van de Nederlandse Emigratiedienst, zijn doctoraal examen. Zijn mening was dat men als socioloog goed doet door af en toe door radicaal een andere plaats in de maatschappij te kiezen. Van de opvatting dat men omstreeks zijn 35ste gesetteld moet zijn dienen sociologen – en misschien ook wel anderen – zich niet veel aan te trekken, volgens Hofstede. Vervolgens werd hij secretaris van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Havenwerken en nog weer later verbond hij zich aan de NTS. Destijds, in 1964, bleek het werken binnen de omroep toegepaste sociologie: ‘Een dynamisch beleid heeft dynamische gegevens nodig. De sociologen van de omroepen en NTS zoeken gezamenlijk naar de onderzoekmethoden, die deze mogelijk maken. onderzoekingen, waarvan de uitslagen op zich laten wachten, komen minder in aanmerking.’
Terugkomend op het proefschrift vond ik een artikel in mijn archief uit Het Parool waarin werd gesteld: ‘Het verloop van de Nederlandse emigratie, die omstreeks 1952 een top bereikte en daarna snel en voorgoed daalde, ziet Hofstede als een ontwikkeling van angst naar zelfvertrouwen. Na 1945 kon immers, zo werd in die tijd gedacht, ons land alleen van verpaupering en verval worden gered door industrialisatie en emigratie. Voor de industrialisatie had een deel van het volk angst, ten onrechte, zoals de geslaagde industrialisatie, die de emigratie overbodig maakte, heeft bewezen.’
‘De invloed van de televisie op de emigraties is deze’, zo stelde Hofstede, ‘dat zij de mensen niet alleen aan hun huis bindt, maar ook aan hun land. Over de emancipatie van de vrouw ben ik van mening dat deze ergens halverwege is blijven steken, mede doordat de emancipatie van de man (dat wil zeggen: de vrijmaking uit de kluisters van verouderde normen en opvattingen) evenmin is voltooid.’
We zijn inmiddels veertig jaar verder en dr. Peter Hofstede is al decennia geleden uit het westen geëmigreerd naar het mooie Groningen, alwaar hij destijds tot Hoogleraar werd benoemd. Hij woont op het provinciale hoge land en is inmiddels voor vele Nederlanders een bekend gezicht en vooral bekende stem geworden daar hij vaak door radio, televisie en geschreven pers gevraagd is zijn duidelijke meningen over verschillende zaken te geven.
 Terugdenkend aan de zwart wit televisie van het merk ‘Erres’ die onze huiskamer aan de Korreweg destijds vulde komt deze keer het Hazy Osterwald Sextet tevoorschijn in mijn gedachten. Er werd vaak naar de Duitse televisie gekeken want we hadden het geluk niet alleen Nederland 1 te kunnen ontvangen maar ook het signaal van een steunzender in Aurich – even over de Duitse grens. Het voordeel van de Duitse televisie – in de begin jaren zestig – was dat men veel meer uitzenduren had dan de Nederlandse televisie. Hazy, een uit Zwitserland afkomstige bandleider was samen met zijn vijf muzikanten altijd voornaam aanwezig in diverse show programma’s. En we waren niet alleen want overal waar de televisie haar intrede deed, of het nu Japan of Frankrijk was, Hazy was er al geweest met zijn Sextet. Reeds in 1949 had hij zich al als talentvol musicus en arrangeur ontpopt en richtte hij zijn band op. Beperkte Hazy Osterwald zich oorspronkelijk tot het propaganderen van de jazz muziek, nauwelijks twee jaar later nam het repertoire, waarschijnlijk om commerciële redenen, een verrassende wending. Er werd overgeschakeld naar de zogenaamde show muziek, een genre die in die tijd een stempel drukte op de Europese amusement- en platenmarkt. Gelijk als paddestoelen vlogen de showbands en orkesten uit de grond om gedeeltelijk ook vrij snel weer te verdwijnen.
Maar gelukkig bleek het verdwijnen niet het geval te zijn voor Hazy en zijn Sextet mede omdat ze uiterst bekwaam hun te spelen nummers kozen en op een aparte komische manier aan het publiek presenteerden. In 1954 deed hij zijn eerste optreden op de Duitse televisie in de muziekfilm ‘Een kleine, grote reis’. In eerste instantie wenste hij niet regelmatig in shows op te treden want hij stelde: ‘het gevaar van de televisie is dat men zo gauw op je raakt uitgekeken.’ En hij hield het eerst ook bij dit standpunt want er verschenen per jaar maar twee shows waarin hij met zijn band een vocale en instrumentale rol speelde. Maar daarna ging het los met programma’s met namen als: ‘Die alte Welle’ en ‘In achtzig Takten um die Welt’ die niet alleen in Duitsland werden uitgezonden maar naar praktisch alle partnerlanden binnen de Eurovisie werden verkocht, waardoor Hazy Osterwald een internationale reputatie kreeg, die zijn weerga niet kende.
Ik hoop dat U weer genoten heeft en ook bij u de nodige herinneringen aan het jaar 1964 zijn teruggekeerd. Met ons delen kan zonder meer door uw herinneringen te sturen naar
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
Het hoeven beslist geen herinneringen uit 1964 te zijn, het mag uit diverse jaren tussen 1958 en 1974 zijn. Tot een volgende aflevering. |
